Hoạt động sẻ chia ở mầm non: Giúp trẻ biết cho đi mà không làm ai ngại

“Con tặng cuốn này, còn cuốn kia con muốn giữ.” Khi chuẩn bị đồ cho một hoạt động sẻ chia, một em nhỏ có thể nói như vậy. Với người lớn, đó chỉ là hai cuốn truyện. Với con, một cuốn có thể gắn với rất nhiều buổi tối được ba mẹ đọc cùng.

Nếu vội nhìn vào số lượng quà, chúng ta dễ bỏ qua điều trẻ đang cần hiểu: vì sao mình chia sẻ, món đồ sẽ đến đâu và mình có được lựa chọn không? Cũng có thể bỏ qua câu hỏi quan trọng ở phía bên kia: người nhận có thực sự cần món đồ ấy không?

Hoạt động sẻ chia ở mầm non nên giúp trẻ biết quan tâm đến nhu cầu của người khác, đồng thời tôn trọng lựa chọn của người cho và phẩm giá của người nhận. Một việc nhỏ được chuẩn bị chu đáo có thể mang ý nghĩa hơn một đợt quyên góp lớn mà trẻ chưa hiểu mình đang tham gia điều gì.

Trước khi chọn món quà, hãy hỏi nơi nhận đang cần gì

Người tổ chức nên xác nhận nhu cầu qua đầu mối phù hợp: cần loại đồ nào, số lượng bao nhiêu, tình trạng thế nào và có điều kiện tiếp nhận gì? Hỏi trước giúp món đồ được gửi tới đúng nơi có thể sử dụng, thay vì gom xong mới tìm cách chuyển đi.

Đó có thể là sách cho một góc đọc, vật liệu cho một hoạt động hoặc một phần việc cộng đồng đã được trao đổi. Những ví dụ này chỉ là hướng để lựa chọn, không xác nhận địa điểm nào đang cần hỗ trợ.

Nếu chưa rõ nhu cầu, có thể tiếp tục trò chuyện trước khi huy động. Sự chậm lại ấy không làm giảm lòng nhiệt tình; nó giúp tránh đưa thêm việc phân loại, cất giữ hay xử lý đồ không phù hợp sang người nhận.

Một món quà có ích bắt đầu từ sự lắng nghe, không chỉ từ ý muốn tốt của người tặng.

Kể với trẻ về một nhu cầu, không kể để trẻ thương hại

Công ước về quyền trẻ em nhấn mạnh việc tôn trọng trẻ, không phân biệt đối xử và bảo vệ đời sống riêng tư. Tinh thần ấy cần được giữ cho cả trẻ tham gia đóng góp lẫn trẻ được nhận hỗ trợ. [1]

Cô có thể giải thích: “Nơi ấy đang cần thêm sách tranh phù hợp, lớp mình cùng xem có thể góp phần nào nhé”. Câu nói giúp trẻ hiểu một việc cụ thể, không đặt người nhận vào vị trí thấp hơn để các con học cách thương hại.

Không cần kể những chi tiết riêng về bệnh tật, mất mát hay hoàn cảnh gia đình trước lớp khi không cần thiết. Cũng không nên so sánh rằng con có nhiều hơn nên phải ngoan hơn hoặc bắt buộc phải cho đi.

Trẻ có thể học sự quan tâm qua việc hỏi, lựa chọn và giữ gìn một món đồ, mà không cần một câu chuyện làm các con buồn hoặc thấy mình có lỗi.

Cho trẻ một phần việc thật, vừa với khả năng

Được lựa chọn trong những phương án phù hợp

Người lớn xác định trước danh mục có thể gửi, rồi để trẻ chọn phần muốn tham gia. Nếu món đồ thuộc về con, cần hỏi và giải thích, không tự lấy thứ trẻ đang gắn bó rồi yêu cầu con vui vẻ trao đi.

Con có thể chọn giữa vài cuốn sách đã được kiểm tra, cùng xem cuốn nào còn tốt hoặc giúp chuẩn bị nhãn. Gia đình chưa có món phù hợp vẫn có thể giúp bằng việc khác, hoặc không đóng góp vật chất.

Một lựa chọn được tôn trọng sẽ giúp lời mời chia sẻ giữ được ý nghĩa tự nguyện ngay từ phía trẻ.

Được chuẩn bị, chứ không chỉ cầm quà để chụp ảnh

Trẻ có thể xếp món phù hợp vào hộp, vẽ một lời chào hoặc cùng đối chiếu danh mục bằng hình. Người lớn nhận những công đoạn vượt khả năng và chịu trách nhiệm về chất lượng, an toàn của đồ được chuyển đi.

Không giao trẻ xử lý đồ bẩn, hóa chất, thuốc, vật sắc hoặc sản phẩm chưa rõ cách sử dụng. Nếu hoạt động liên quan thực phẩm hay vật dụng chuyên biệt, cần quy trình và người phụ trách phù hợp. Đồ được tặng vẫn cần đáp ứng những điều kiện an toàn cần thiết.

Phần việc nhỏ ấy giúp trẻ hiểu mình đang góp sức như thế nào, thay vì chỉ xuất hiện trong khoảnh khắc trao quà.

Được biết phần việc của mình đã đến nơi

Sau khi đầu mối xác nhận tiếp nhận, cô có thể kể lại điều đã hoàn thành trong phạm vi được phép chia sẻ. Trẻ sẽ biết chiếc hộp mình cùng chuẩn bị đã có điểm đến, không chỉ thấy món đồ được mang khỏi nhà.

Tuy vậy, không nên hứa người nhận phải dùng đúng cách con tưởng tượng hoặc gửi lời cảm ơn riêng. Sự cho đi không tạo ra quyền yêu cầu người khác thể hiện lòng biết ơn theo ý mình.

Tự nguyện cần hiện diện trong cả cách tổ chức

Thông báo nên nói rõ mục đích, danh mục phù hợp, thời gian, người nhận và cách tổng hợp. Với việc huy động tiền hoặc tài sản, đơn vị tổ chức phải đối chiếu quy định áp dụng và giao người có trách nhiệm thực hiện; không tự mở quỹ hay đặt thêm khoản thu của lớp từ một ý tưởng hoạt động.

Không gắn số lượng đóng góp với thi đua giữa trẻ hoặc giữa các lớp. Gia đình chưa có điều kiện không nên bị nhắc tên trong nhóm, còn trẻ không cần cảm thấy mình ít lòng tốt hơn vì mang tới ít đồ hơn bạn.

Hai chữ “tự nguyện” trong thông báo chỉ có ý nghĩa khi người không tham gia vẫn được đối xử như trước. Cần để ý cả lời nói đùa, cách sắp xếp chụp ảnh và những lời so sánh vô tình giữa các gia đình.

Một góc đọc nhỏ có thể là điểm bắt đầu vừa đủ

Giả sử đơn vị tiếp nhận đã xác nhận cần một số sách tranh còn tốt cho nhóm tuổi cụ thể. Lớp có thể gửi đúng danh mục tới gia đình, nhận trong khả năng tổ chức và phân công người kiểm tra trước khi chuyển.

Một trẻ chưa muốn tặng sách của mình có thể giúp xếp hộp hoặc vẽ lời chào. Gia đình không có sách phù hợp không cần mua thêm để theo kịp. Những cuốn chưa đúng nhu cầu nên được trao đổi lại với người góp, không chuyển đi chỉ để đủ số lượng.

Đây là một tình huống gợi ý, không phải câu chuyện đã diễn ra tại một đơn vị. Điều đáng giữ trong cách làm là nhu cầu được hỏi trước, trẻ có phần việc vừa sức và có người chịu trách nhiệm về việc tiếp nhận.

Không phải lần sẻ chia nào cũng cần đưa cả lớp đi

Trước một chuyến trao tặng, người lớn cần cân nhắc mục đích, khoảng cách, điều kiện chăm sóc trẻ và sự đồng ý của các bên. Có hoạt động phù hợp với việc cô trò cùng đến, nhưng cũng có hoạt động chỉ cần người lớn thực hiện phần chuyển giao.

Trẻ vẫn có thể chuẩn bị và nghe thông tin sau đó. Cách tham gia ấy không làm sự quan tâm kém chân thành, đồng thời tránh gây thêm áp lực tiếp đón cho nơi nhận.

Nếu có buổi gặp, lịch cần được thống nhất từ trước. Người nhận có quyền không chụp ảnh, không kể hoàn cảnh và không tổ chức chương trình đón đoàn. Những lựa chọn ấy nên được tôn trọng ngay khi lên kế hoạch, không chờ tới lúc máy ảnh đã sẵn sàng.

Kể lại việc đã làm bằng những thông tin thật

Một bài tổng kết có thể nói về mục đích, cách chuẩn bị, phần việc hoàn thành và điều cần rút kinh nghiệm. Không cần ảnh cận mặt buồn bã, tên riêng của trẻ hoặc lời kể gây thương cảm để chứng minh hoạt động có ý nghĩa.

Số lượng và thông tin thu chi nếu công bố phải dựa trên ghi nhận thực tế, trong phạm vi phù hợp. Không ghi số dự kiến như số đã trao, làm tròn để gây ấn tượng hoặc bỏ qua phần chưa thực hiện.

Một lời cảm ơn chung vẫn có thể rất cụ thể và chân thành mà không xếp hạng ai đóng góp nhiều hơn. Trẻ không cần nhìn thấy mức tiền của từng gia đình để hiểu cộng đồng đã cùng làm một việc tốt.

Sau hoạt động, hỏi điều con đã hiểu thay vì chỉ đếm quà

Cô có thể hỏi: “Trước khi giúp ai đó, mình nên biết điều gì?”. Trẻ có thể nhớ phải hỏi người ấy cần gì, chọn đồ phù hợp hoặc giữ sách cho sạch. Những cách diễn đạt giản dị ấy đã đủ để tiếp tục trò chuyện.

Không cần buộc con nói những từ lớn như hy sinh hay trách nhiệm cộng đồng. Người tổ chức cũng nên nhìn lại việc nhận đồ, thông báo và phân công có khiến ai quá tải không. Lần sau làm gọn hơn, rõ hơn có thể là một tiến bộ đáng kể, chứ không nhất thiết phải có nhiều quà hơn.

Những câu hỏi thường gặp

Con không muốn tặng món đồ của mình có phải ích kỷ?

Không nên kết luận tính cách từ một lựa chọn. Ba mẹ có thể tôn trọng món con còn gắn bó, giải thích nhu cầu và mở cách tham gia khác. Người lớn cũng có thể làm gương bằng phần đóng góp của chính mình, thay vì yêu cầu trẻ chứng minh lòng tốt bằng một món phải trao đi.

Không huy động vật chất thì có thể làm hoạt động sẻ chia không?

Có thể lựa chọn việc phù hợp như giúp sắp xếp một không gian đã được đồng ý hoặc chuẩn bị thông tin hữu ích. Hoạt động vẫn cần nhu cầu thật, người phụ trách rõ và cách tham gia an toàn, không bắt buộc phải có số tiền để tổng kết.

Lời kết: Sự tử tế bắt đầu từ biết hỏi và biết tôn trọng

Một hoạt động có thể kết thúc với ít món quà hơn dự kiến, nhưng trẻ hiểu thêm rằng giúp ai đó cần hỏi điều họ cần, và cho đi không có nghĩa được quyết định thay người nhận. Đó vẫn là một điều đáng quý.

Nhà trường có thể bắt đầu từ một việc nhỏ và làm thật chu đáo. Khi cả người trao lẫn người nhận đều được tôn trọng, sự sẻ chia sẽ bớt là một dịp cần làm cho lớn, và trở thành một cách quan tâm mà trẻ có thể mang theo trong đời sống hằng ngày.

Đọc thêm: Tôn trọng nhịp lớn lên của mỗi đứa trẻ.

Cùng chuyên mục: Cộng đồng Mầm non