Trường mầm non kết nối thư viện địa phương: Mở thêm một nơi để khám phá

“Ở đây có sách về xe cứu hỏa không cô?” — một câu hỏi như thế có thể là khởi đầu rất đẹp cho lần đầu trẻ đến thư viện. Không cần nhớ hết các dãy kệ hay mượn thật nhiều sách, con chỉ cần biết có một nơi mình được tìm điều đang tò mò và có người sẵn lòng giúp.

Một chuyến đi cũng có thể chỉ dừng ở việc cả lớp chụp ảnh trước cửa rồi trở về. Sự khác biệt thường nằm ở cách nhà trường và thư viện chuẩn bị: trẻ được làm gì, được chọn gì và ai sẽ ở bên khi con cần hỗ trợ?

Kết nối thư viện địa phương với trường mầm non là sự phối hợp để trẻ tiếp cận sách và không gian văn hóa theo cách phù hợp. Không nhất thiết bắt đầu bằng chương trình lớn. Một buổi làm quen nhỏ, có mục tiêu rõ, đã có thể mở ra cuộc gặp gỡ có ý nghĩa cho cả hai bên.

Tìm một người đồng hành, không chỉ chọn một địa điểm

Tuyên ngôn thư viện công cộng năm 2022 đề cao vai trò của thư viện trong tiếp cận tri thức, văn hóa và học tập, trong đó có việc hình thành thói quen đọc từ sớm. Tuy nhiên, điều kiện và dịch vụ của từng thư viện vẫn cần được tìm hiểu trực tiếp. [1]

Nhà trường có thể bắt đầu bằng cuộc trao đổi: thư viện đang phục vụ nhóm tuổi nào, có khu vực phù hợp với trẻ nhỏ không và người phụ trách có thể hỗ trợ phần gì? Đừng tự đưa cả lớp đến rồi mong nơi ấy đã sẵn sàng tiếp nhận.

Một thư viện chưa có chương trình riêng cho mầm non vẫn có thể cùng trường nghĩ ra cách làm khác. Nhưng lịch làm việc, nhân sự, chỗ ngồi và quy định sử dụng đều cần được tôn trọng. Hợp tác dễ bền hơn khi hai bên hiểu mình có thể giúp nhau đến đâu.

Một lời đề nghị cụ thể sẽ dễ được cùng bàn bạc

Thay cho câu hỏi rộng “thư viện có tổ chức sự kiện cho trường không?”, nhà trường có thể nói rõ: lớp muốn cho trẻ làm quen sách tranh và gặp người hướng dẫn tìm sách. Kèm theo đó là số trẻ dự kiến, người đi cùng, thời gian mong muốn và nhu cầu cần lưu ý.

Giờ mở cửa, cách đăng ký, phí nếu có, điều kiện tham gia và trách nhiệm hỗ trợ cần được xác nhận trước. Không nên mặc định thư viện nào cũng miễn phí hoặc có sẵn dịch vụ dành cho đoàn trường học.

Hai bên cũng cần một đầu mối liên lạc và cách báo khi có thay đổi. Nếu thời tiết hoặc sinh hoạt của trẻ có thể ảnh hưởng lịch, trao đổi phương án từ đầu sẽ giúp đối tác không phải chuẩn bị trong sự chờ đợi chưa rõ ràng.

Lần đầu, chỉ cần vài điều trẻ có thể thật sự trải nghiệm

Biết mình có thể nhờ ai giúp

Với một em nhỏ, nhận ra người phụ trách, nơi cất đồ và khu vực được ngồi xem sách đã là phần làm quen đáng kể. Không cần biến chuyến đi đầu tiên thành buổi học thuộc sơ đồ hay quy trình mượn trả.

Cô hoặc người hướng dẫn có thể làm mẫu: “Cháu muốn xem sách có xe, cô giúp cháu tìm với”. Trẻ có thể hỏi bằng lời, chỉ hình hoặc nhờ cô hỗ trợ diễn đạt. Điều cần khuyến khích là sự chủ động tìm giúp đỡ, không phải nói được một câu thật tròn trịa.

Khi trẻ biết mình có thể hỏi, không gian lạ cũng có thêm một điểm tựa để khám phá.

Được chọn cuốn sách khiến mình muốn dừng lại

Thư viện và giáo viên có thể chuẩn bị một số sách tranh phù hợp, đã được xem trước, rồi để trẻ chọn trong phạm vi ấy. Có bé thích nhìn hình rất lâu, có bé muốn nghe kể một đoạn, có bé cần đứng quan sát rồi mới tới gần.

Những cách tham gia khác nhau nên được dự trù, thay vì yêu cầu cả nhóm cùng mở một trang hoặc hoàn thành cùng một sản phẩm. Một chuyến đi có ý nghĩa không chỉ được đo bằng việc trẻ ngồi yên được bao lâu.

Cô có thể đi cùng sự tò mò ấy bằng câu hỏi đơn giản: “Con đang nhìn thấy điều gì?”. Không phải cuốn sách nào cũng cần trở thành một bài kiểm tra nhỏ.

Chuẩn bị cho con bằng những điều sẽ gặp

Trước buổi đi, cô giới thiệu nơi sắp đến, những người đi cùng và vài việc trẻ có thể làm. Lớp có thể thử cầm sách, lật trang, đặt lại theo hướng dẫn và hỏi người lớn khi chưa biết.

Đó là phần làm quen, không phải điều kiện trẻ phải làm hoàn hảo mới được tham gia. Thay vì dặn chung “đến đó phải ngoan”, hãy nói cụ thể: đi cùng người phụ trách, không tự sang phòng khác, nói vừa đủ nghe trong khu vực đọc.

Gia đình cũng cần thông báo rõ thời gian, cách di chuyển, đồ cần mang và đầu mối liên hệ. Những điều kiện đã xác nhận với thư viện nên được nói đúng, không thêm yêu cầu mua sách hoặc mang quà nếu không có nhu cầu thực và sự thống nhất phù hợp.

Có thêm người đón tiếp vẫn cần rõ người chăm sóc trẻ

Nhân sự thư viện có thể hướng dẫn hoạt động nhưng không mặc nhiên trông cả đoàn. Nhà trường cần xác định ai trực tiếp phụ trách từng nhóm, kiểm tra trẻ ra sao khi chuyển khu vực và ai hỗ trợ nếu một em cần nghỉ riêng.

Trước chuyến đi, địa điểm cần được khảo sát về lối đi, khả năng tiếp cận, nơi vệ sinh và những nhu cầu đã biết. Chuyến đi gần hay ngắn vẫn cần sự chuẩn bị ấy.

Nếu phụ huynh đi cùng, vai trò của họ nên được nói rõ. Nhiều người lớn có mặt không đồng nghĩa tất cả đều đang nhận trách nhiệm với mọi trẻ. Việc chụp ảnh cũng không nên lấy đi sự chú ý của người đang giám sát.

Những điều tưởng như hậu trường này giúp cô có thể cùng trẻ tận hưởng chuyến đi mà không phải liên tục xử lý những khoảng trách nhiệm chưa rõ.

Một buổi làm quen không cần sân khấu

Giả sử thư viện có góc thiếu nhi phù hợp và đã đồng ý đón một nhóm nhỏ. Buổi gặp có thể bắt đầu bằng lời chào, sau đó trẻ chọn trong vài nhóm sách tranh và kết thúc bằng việc chỉ hoặc kể điều mình muốn xem thêm.

Cô ghi lại những câu hỏi thú vị để trò chuyện tiếp ở lớp, không bắt mỗi em lần lượt đứng trình bày. Nếu có trẻ mệt, người phụ trách của trường đưa con tới chỗ nghỉ đã thống nhất. Không cần kéo dài hoạt động chỉ để đủ thời gian trong kế hoạch.

Đây là kịch bản gợi ý, không phải dịch vụ đã được xác nhận của một thư viện cụ thể. Hai bên vẫn cần cùng điều chỉnh nội dung, điều kiện tiếp nhận và trách nhiệm theo thực tế.

Để sự tò mò theo trẻ trở về lớp

Sau chuyến đi, cô có thể mời các con kể điều mình nhớ hoặc cùng vẽ một bản đồ đơn giản về nơi đã đến. Có trẻ nhớ kệ sách, có trẻ nhớ người đã giúp mình tìm truyện. Những chi tiết ấy đều có thể mở đầu cho cuộc trò chuyện.

Gia đình không cần mua ngay cuốn sách con đã chọn. Điều đáng nối tiếp là hứng thú hỏi và khám phá. Nhà trường có thể gửi thông tin thư viện đã xác nhận để ba mẹ cân nhắc trở lại cùng con khi thuận tiện.

Cần phân biệt chuyến đi do trường tổ chức và lần gia đình đến độc lập. Trường không nên hứa thay đối tác về quyền lợi, người hỗ trợ hoặc dịch vụ trong lần quay lại.

Nếu muốn duy trì kết nối, hai đơn vị có thể bàn một buổi giới thiệu sách, trao đổi cách chọn tài liệu hoặc hình thức khác trong khả năng của thư viện. Không phải lần gặp nào cũng cần thêm một tập bài tập mang về mới có ý nghĩa.

Cùng nhìn lại để lần sau vừa sức hơn

Nhà trường có thể quan sát trẻ đã biết thêm gì về cách sử dụng không gian và còn điều gì muốn khám phá. Thư viện góp ý về số lượng, cách chia nhóm và phần hỗ trợ cần điều chỉnh; gia đình phản hồi về thông tin chuẩn bị.

Nếu chuyến đầu quá đông hoặc quá dài, thu hẹp lần sau là một điều chỉnh hợp lý. Một kết nối nhỏ được duy trì tốt thường thiết thực hơn lịch hoạt động dày khi chưa đủ người phụ trách.

Đánh giá như vậy cũng giúp cả hai bên thấy phần mình đã góp, thay vì chỉ cùng xem lại một album ảnh.

Những câu hỏi thường gặp

Chưa có thư viện gần trường thì bắt đầu ở đâu?

Nhà trường có thể tìm hiểu phòng đọc hoặc đơn vị văn hóa phù hợp tại địa phương, rồi xác nhận điều kiện trước khi đề xuất. Nếu chưa có đối tác, vẫn có thể chuẩn bị nhu cầu và ý tưởng, không cần tổ chức chuyến đi xa chỉ để có hoạt động mang tên kết nối thư viện.

Trẻ chưa biết đọc có phù hợp với chuyến đi không?

Không nên tự đặt việc biết đọc chữ làm điều kiện cho trải nghiệm sách tranh phù hợp. Tuy nhiên, trường cần trao đổi với thư viện để chọn khu vực và hoạt động dành cho nhóm tuổi, thay vì đưa các con vào một chương trình chưa được thiết kế cho trẻ nhỏ.

Lời kết: Thêm một nơi con muốn quay lại

Một chuyến đến thư viện có thể để lại nhiều hơn tên một địa điểm trong lịch hoạt động. Trẻ có thể nhớ mình đã tự chọn một cuốn sách, đã nhờ được người giúp và còn một câu chuyện chưa xem hết.

Khi nhà trường và thư viện cùng chuẩn bị một trải nghiệm vừa sức, nơi ấy có cơ hội trở thành một phần gần gũi trong thế giới của trẻ — một nơi con biết mình có thể trở lại, tiếp tục hỏi và tiếp tục khám phá cùng gia đình.

Đọc thêm: Đọc sách và trò chuyện cùng con.

Cùng chuyên mục: Cộng đồng Mầm non