Khi ông bà bước vào lớp học: Giữ những câu chuyện quê nhà cho tuổi thơ

Hãy thử hình dung một buổi gặp nhỏ trong lớp: bà mang theo chiếc rổ tre, ông kể về con đường ngày trước đi học, trẻ ngồi quanh tò mò hỏi vì sao chiếc rổ có nhiều khe hay ngày ấy đi học bằng gì. Không cần sân khấu hay sự chuẩn bị cầu kỳ, câu chuyện có thể bắt đầu từ một đồ vật quen thuộc rồi mở ra những ký ức gần gũi.

Đây không phải là một sự kiện bắt buộc, mà là một gợi ý để nhà trường kết nối gia đình với lớp học. Ông bà có thể xuất hiện như những người chia sẻ trải nghiệm sống, để những điều quen thuộc trong mỗi gia đình trở thành chất liệu học tập tự nhiên cho trẻ. Đôi khi, để kết nối cộng đồng không cần bắt đầu bằng một chương trình lớn. Chỉ cần đặt câu hỏi: “Trong những gia đình quanh mình, ai đang giữ một câu chuyện mà trẻ chưa từng được nghe?”

Những điều quen thuộc ở nhà có thể trở thành bài học mới ở lớp

Một món ăn, câu đố, trò chơi dân gian hay ký ức về quê nhà đều có thể mở đầu cho một cuộc trò chuyện. Giá trị của những điều này không nằm ở việc chúng có đặc biệt hay nổi tiếng hay không, mà ở việc chúng gắn với một con người và một câu chuyện thật. Thay vì giới thiệu bằng những khái niệm lớn, giáo viên có thể bắt đầu bằng những câu hỏi đơn giản: “Ngày trước bà chơi trò này với ai?”, “Chiếc rổ này được dùng vào lúc nào?”. Trẻ không chỉ nghe về văn hóa, mà còn được kết nối với một người thật và trải nghiệm thật.

Nếu ông bà chia sẻ một trò chơi cũ, giáo viên có thể cùng trẻ thử lại theo cách phù hợp với lớp học hiện nay. Những hoạt động vận động cần được kiểm tra về không gian, luật chơi và mức độ an toàn, điều quan trọng không phải giữ nguyên mọi chi tiết ngày xưa, mà là giữ lại niềm vui kết nối giữa các thế hệ. Nhà trường cũng cần phân biệt giữa câu chuyện đời sống và những thông tin lịch sử cần kiểm chứng. Sự gần gũi giúp trẻ dễ tiếp nhận, nhưng vẫn cần đi cùng sự chính xác.

Mời ông bà chia sẻ, không biến thành một buổi biểu diễn

Lời mời nên đơn giản: ông bà có thể kể một câu chuyện, mang một đồ vật quen thuộc hoặc chia sẻ một trải nghiệm nhỏ. Nhà trường có thể trao đổi trước về nội dung, thời gian và cách tổ chức để người tham gia cảm thấy thoải mái, không phải ai cũng tự tin đứng trước đông người. 

Với những ông bà còn e ngại, giáo viên có thể bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện nhỏ, lắng nghe điều họ muốn chia sẻ và hỗ trợ dẫn dắt khi cần. Ông bà đến lớp để kết nối với trẻ, không phải để thực hiện một tiết trình diễn. Ví dụ, ông biết đan tre có thể mang theo một sản phẩm hoàn chỉnh và kể về cách gia đình từng sử dụng. Những dụng cụ có nguy cơ như dao, nan nhọn hoặc thao tác không phù hợp không nên đưa cho trẻ thực hành. Nếu có hoạt động trải nghiệm, giáo viên cần chuẩn bị vật liệu an toàn hơn.

Sự trân trọng của nhà trường không chỉ nằm ở lời cảm ơn cuối buổi, mà còn ở việc chuẩn bị một không gian phù hợp để ông bà, trẻ và giáo viên cùng cảm thấy thoải mái khi chia sẻ.

Mở rộng cơ hội để mọi trẻ đều được tham gia

Một hoạt động mang tên “Ngày hội ông bà” có thể vô tình khiến một số trẻ cảm thấy khác biệt nếu ông bà ở xa, đã mất, sức khỏe không cho phép hoặc gia đình có hoàn cảnh riêng. Vì vậy, nhà trường nên thiết kế cách tham gia linh hoạt, để sự hiện diện trực tiếp không trở thành thước đo tình yêu thương.

Có thể mở rộng thành hoạt động như “Người thân kể chuyện tuổi thơ”, nơi gia đình có thể tham gia bằng nhiều hình thức phù hợp: một câu chuyện, lời kể, bản ghi âm hoặc chia sẻ từ một người thân khác. Trẻ không có ông bà bên cạnh cũng cần có cơ hội được lắng nghe và khám phá như các bạn.

Không nên yêu cầu trẻ giải thích vì sao gia đình mình không có người tham gia, hay tạo ra sự khác biệt giữa những trẻ có và không có khách mời. Những câu chuyện được chia sẻ có thể trở thành tài liệu chung của lớp, để mọi trẻ đều được cùng nghe, đặt câu hỏi và trải nghiệm. Một cộng đồng lớp học không cần mọi gia đình giống nhau, mà cần đủ linh hoạt để mỗi hoàn cảnh đều cảm thấy được chào đón.

Bắt đầu từ một đồ vật, mở ra một cuộc khám phá

Mỗi buổi chia sẻ không cần quá dài hay cầu kỳ, nhà trường có thể chọn một chủ đề nhỏ như đồ dùng gia đình, trò chơi tuổi thơ, chợ quê hay câu chuyện ngày Tết. Đôi khi một chiếc nón, chiếc rổ hay một món đồ quen thuộc lại mở ra nhiều câu hỏi hơn một chương trình được chuẩn bị quá nhiều nhưng ít thời gian tương tác.

Từ một chiếc rổ tre, trẻ có thể quan sát hình dáng, ánh sáng qua khe, cách sử dụng hoặc vẽ lại điều mình ấn tượng. Giáo viên có thể chuẩn bị thêm vật liệu an toàn để trẻ so sánh, khuyến khích con đặt câu hỏi thay vì yêu cầu làm theo một mẫu có sẵn.

Với các trò chơi dân gian, cần thử trước để điều chỉnh luật chơi, không gian và vật dụng phù hợp với độ tuổi, không phải mọi vật liệu truyền thống đều phù hợp để trẻ sử dụng trực tiếp; điều quan trọng là giữ tinh thần vui chơi và kết nối.

Đôi khi, câu trả lời “Bà không nhớ rõ” cũng là một phần giá trị của buổi gặp, trẻ có thể thấy rằng người lớn cũng cùng học hỏi, tìm hiểu và khám phá, thay vì mọi câu chuyện đều phải có một đáp án hoàn chỉnh.

Giữ câu chuyện của ông bà, không biến thành cuộc so sánh thế hệ

Những câu chuyện như “Ngày xưa ông bà không có gì mà vẫn lớn lên” có thể là một ký ức đáng quý, nhưng nếu trở thành lời trách trẻ hôm nay, cuộc trò chuyện sẽ mất đi sự cởi mở. Ngược lại, những điều mới mẻ của thế hệ trẻ cũng không nên được dùng để phủ nhận kinh nghiệm của người đi trước.

Giáo viên có thể dẫn dắt bằng sự tò mò: “Ngày ấy mọi người làm việc này như thế nào?”, “Bây giờ có điều gì khác?”. Trẻ được học cách nhìn một câu chuyện trong hoàn cảnh cụ thể, thay vì phải kết luận thời nào tốt hơn.

Một cách làm trong quá khứ không có nghĩa là cần áp dụng nguyên vẹn hôm nay. Những nội dung liên quan đến sức khỏe, chăm sóc trẻ hoặc sử dụng vật liệu tự nhiên cần được xem xét theo hướng dẫn phù hợp. Giáo viên có thể trân trọng câu chuyện của người kể, đồng thời giúp trẻ hiểu điều gì chỉ để tìm hiểu và điều gì không nên làm theo.

Nếu xuất hiện những quan điểm chưa phù hợp hoặc thông tin chưa chính xác, giáo viên cần điều chỉnh nhẹ nhàng để câu chuyện vẫn giữ được giá trị kết nối mà không tạo ra định kiến.

Để trẻ mang theo điều mình thật sự quan tâm

Sau buổi gặp, không cần yêu cầu trẻ nhớ cùng một nội dung. Có bạn ấn tượng với một món đồ, có bạn nhớ một câu chuyện, có bạn muốn thử lại một trò chơi, những cách ghi nhớ khác nhau đều cho thấy trẻ đã có sự kết nối riêng với trải nghiệm.

Giáo viên có thể cùng trẻ lưu lại một phần nhỏ như tranh vẽ, câu kể hoặc “chuyện ông bà kể”, những nội dung được chia sẻ cần có sự đồng ý phù hợp, tránh đưa thông tin riêng tư của gia đình lên sản phẩm công khai.

Những câu hỏi trẻ còn thắc mắc có thể trở thành gợi ý cho những lần khám phá tiếp theo. Tuy nhiên, việc kết nối không nên trở thành trách nhiệm bắt buộc của ông bà; đôi khi một lời cảm ơn chân thành và việc chia sẻ lại điều trẻ ghi nhớ đã đủ để duy trì mối quan hệ.

Điều đáng giữ lại sau một buổi gặp không chỉ là bức ảnh tập thể, mà là những khoảnh khắc trẻ đã hỏi, người lớn đã kể và hai thế hệ đã cùng nhìn thế giới bằng sự tò mò.

Kết nối cộng đồng mà không tạo thêm áp lực cho giáo viên

Những hoạt động có sự tham gia của gia đình không nhất thiết phải trở thành một sự kiện lớn. Nếu mỗi lần tổ chức đều cần trang trí, tập luyện và chuẩn bị quá nhiều, sự tự nhiên vốn có của cuộc gặp có thể bị mất đi. Nhà trường có thể bắt đầu từ một nhóm nhỏ hoặc lồng ghép vào hoạt động đang có để dễ thử nghiệm hơn.

Cần phân công rõ người liên hệ, chuẩn bị nội dung, đảm bảo an toàn và hỗ trợ trong suốt buổi gặp, khách mời đến để chia sẻ trải nghiệm, không thay thế vai trò chăm sóc và quản lý trẻ của giáo viên. Nhà trường cũng không nên xem gia đình như nguồn cung cấp học liệu bắt buộc. Nếu cần sự hỗ trợ về thời gian, chi phí hoặc công sức, cần trao đổi rõ ràng và tự nguyện, trẻ không cần mang theo những món đồ quý giá hay kỷ vật đặc biệt để chứng minh sự tham gia của mình.

Sau mỗi lần thử, hãy lắng nghe cả giáo viên và người tham gia: điều gì thực sự có ý nghĩa, điều gì còn chưa phù hợp và có nên tiếp tục hay không. Một hoạt động cộng đồng nhỏ nhưng khiến mọi người muốn quay lại vẫn có giá trị hơn một chương trình lớn nhưng nhiều áp lực.

Mỗi gia đình có một cách giữ gìn ký ức riêng

Trước những dịp như Tết, giáo viên có thể mời người thân chia sẻ cách gia đình chuẩn bị năm mới: một món ăn quen thuộc, một lời chúc, một phong tục nhỏ hay một câu chuyện từ quê nhà. Không cần yêu cầu mỗi gia đình phải mang đồ ăn hoặc chuẩn bị giống nhau; nếu có hoạt động liên quan đến thực phẩm, cần đảm bảo an toàn và phù hợp với từng trẻ.

Có gia đình gói bánh, có gia đình mua sẵn; có nhà về quê, có nhà đón Tết tại thành phố. Điều quan trọng là giúp trẻ nhận ra sự đa dạng trong cách mỗi gia đình gìn giữ truyền thống, thay vì so sánh nhà nào nhiều quà hơn hay chuẩn bị cầu kỳ hơn.

Với những dịp khác như Trung thu, hoạt động cũng có thể bắt đầu từ một câu chuyện, một món đồ an toàn hoặc một trò chơi phù hợp. Không cần quá nhiều hình thức, điều đáng giữ lại là một trải nghiệm khiến trẻ tò mò, được tham gia và có thêm điều để kể về sau. Khi phần chuẩn bị vừa sức, người lớn sẽ có nhiều thời gian hơn để thật sự kết nối với trẻ.

Tuổi thơ được nối dài bằng những câu chuyện khác nhau

Không phải ông bà nào cũng có thể đến lớp, và không phải gia đình nào cũng còn giữ những món đồ xưa. Nhưng một câu chuyện về phiên chợ, một lời gọi quen ở quê hay ký ức về một ngày mưa cũng có thể trở thành điểm bắt đầu cho sự kết nối.

Điều nhà trường tìm kiếm không phải là những câu chuyện đặc biệt nhất, mà là cơ hội để những trải nghiệm khác nhau được lắng nghe. Qua đó, trẻ hiểu rằng mỗi người lớn đều có những ký ức đáng trân trọng, còn giáo viên có thêm những chất liệu gần gũi để đưa vào hoạt động học tập. Giữa nhiều chương trình hiện đại, một câu chuyện quê nhà không cần cạnh tranh bằng sự cầu kỳ chỉ cần được kể trong một không gian tôn trọng và có người thật sự lắng nghe, những ký ức ấy có thể trở thành chiếc cầu nối giữa các thế hệ.

Bởi trường mầm non không chỉ là nơi trẻ lớn lên mỗi ngày, mà còn có thể là nơi những câu chuyện của hôm qua được trao lại cho những người sẽ viết tiếp ngày mai.