Con dùng điện thoại: xây nếp sử dụng màn hình cho cả gia đình

Có những buổi tối, mẹ vừa nấu cơm vừa trông con, còn bố vẫn đang xử lý nốt công việc. Một đoạn hoạt hình được mở để cả nhà có chút thời gian xoay xở. Đoạn này hết, đoạn khác tự chạy; đến khi cần cất điện thoại, con chưa muốn dừng và người lớn cũng đã mệt.

Chuyện ấy không nhất thiết bắt đầu từ việc ba mẹ thiếu quan tâm hay con quá mê thiết bị. Đôi khi, cả nhà chỉ chưa có một nếp đủ rõ. Xây thói quen sử dụng màn hình cho trẻ mầm non là cùng xem con dùng để làm gì, ai chọn nội dung và những khoảng nào cần giữ cho chơi, trò chuyện, nghỉ ngơi. Đó là việc của gia đình, không chỉ là giới hạn đặt riêng cho trẻ.

Nhìn một ngày của nhà mình trước khi đặt thêm luật

Người lớn làm gương, lựa chọn nội dung, cùng sử dụng và trò chuyện là những điểm được chú ý trong hướng dẫn về thói quen công nghệ gia đình. Vì vậy, ba mẹ có thể bắt đầu từ đời sống thật, chưa cần vội tìm thêm một ứng dụng kiểm soát.

Con thường cầm máy lúc nào? Ai đưa thiết bị? Video được chọn trước hay nối nhau theo gợi ý? Lúc không mở màn hình, người chăm sóc có phương án nào đủ đơn giản để làm được? Những câu hỏi ấy giúp tìm ra phần cần sắp xếp, thay vì chỉ nhắc con phải bớt thích điện thoại.

Một cuộc gọi với ông bà và một chuỗi video tự phát có cách tương tác khác nhau. Nội dung được xem cùng cũng khác việc con tự chuyển qua nhiều mục. Tuy vậy, sự khác biệt ấy không làm mất nhu cầu dành chỗ cho vận động, nghỉ ngơi và gặp gỡ trực tiếp.

Con số tham khảo để định hướng, không phải phần thời gian phải dùng hết

Hướng dẫn công bố năm 2019 cho trẻ dưới 5 tuổi khuyến nghị thời gian màn hình tĩnh tại không quá một giờ mỗi ngày với trẻ 2 tuổi và trẻ 3–4 tuổi; ít hơn được xem là tốt hơn. Phạm vi này không phải quy tắc áp nguyên cho mọi trẻ 5–6 tuổi. [2]

Ba mẹ xem hướng dẫn phù hợp độ tuổi và nhu cầu của con, không coi giới hạn là lượng cần sử dụng cho đủ. Khi có lo lắng về giấc ngủ, giao tiếp, sức khỏe hoặc việc dùng thiết bị ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt, gia đình trao đổi với nhân sự y tế phù hợp để được tư vấn riêng.

Không có một lịch trong bài viết có thể vừa với mọi nhà. Điều cần hướng tới là sử dụng có mục đích, có người lớn lựa chọn và theo dõi, đồng thời không để màn hình lấn vào những hoạt động thiết yếu.

Màn hình đang giúp người lớn giải quyết việc gì?

Khi ba mẹ cần một khoảng để làm việc

Nấu ăn, hoàn thành công việc hay chăm thêm em bé đều là nhu cầu thật. Thừa nhận điều ấy giúp gia đình tìm cách khả thi hơn một lời hứa “Từ mai tuyệt đối không cho xem” trong lúc chưa có ai hoặc hoạt động nào thay thế.

Nhà mình có thể thử phân công lại một phần, chuẩn bị việc chơi đơn giản hoặc dự tính trước khoảng sử dụng. Chẳng hạn, con dùng giấy và bút phù hợp ở khu vực an toàn gần người chăm sóc trong một việc ngắn. Cách này vẫn cần giám sát, không để trẻ một mình với đồ dùng có nguy cơ chỉ để giảm màn hình bằng mọi giá.

Khi điện thoại đã thành lựa chọn tự động

Đôi lúc con chưa đòi, người lớn đã mở video lúc chờ món, lên xe hay ngồi vào bàn. Ba mẹ có thể chọn một tình huống để thay đổi trước: trong một lần chờ ngắn, cùng nhìn đồ vật xung quanh hoặc trò chuyện với con.

Không cần sửa toàn bộ trong một ngày. Một việc nhỏ duy trì được sẽ cho thấy điều kiện nào thuận và lúc nào cần hỗ trợ thêm. Nếp sinh hoạt nên vừa cả ngày bận, không chỉ đẹp trong một buổi cuối tuần có nhiều người ở nhà.

Chọn nội dung trước để con không phải tự xoay xở giữa những gợi ý

Trước khi đưa máy, ba mẹ xem nguồn, một phần nội dung và những gì xuất hiện xung quanh. Hình dễ thương hay nhãn dành cho trẻ chưa thay thế được việc kiểm tra quảng cáo, lời mời mua, bình luận, liên kết và phần tự phát tiếp.

Một danh sách nhỏ do người lớn chọn có thể dễ quản lý hơn nhiều kênh mở sẵn. Gia đình tắt tự phát khi nền tảng cho phép và giữ việc chuyển nội dung trong phạm vi đã kiểm tra. Cài đặt hỗ trợ rất hữu ích, nhưng không bảo đảm mọi thứ sẽ hiện ra đều phù hợp.

Nội dung có chữ, số hoặc tiếng Anh cũng không mặc nhiên cần xem nhiều hơn. Ba mẹ có thể nghe con kể điều vừa gặp, giải thích chỗ khó hiểu hoặc nối với đồ vật thật. Giá trị trải nghiệm không chỉ nằm ở chữ “giáo dục” trên tên video.

Cùng xem là cùng để ý đến điều con đang trải qua

Khi có điều kiện ngồi cùng, một lời hỏi nhẹ như “Bạn ấy đang tìm cách gì nhỉ?” có thể mở câu chuyện. Không cần dừng liên tục để kiểm tra trí nhớ; ba mẹ chỉ đang cùng con nhìn một chi tiết và giúp hiểu thêm khi cần.

Nếu có cảnh làm con khó chịu, người lớn lắng nghe và dừng nội dung khi cần. Cảm giác sợ không phải chuyện để cười, cũng không cần tiếp tục chiếu cho con “quen đi”. Sau đó, gia đình xem lại nguồn và cách cảnh ấy đã xuất hiện.

Những lúc không thể ngồi cạnh toàn bộ, ba mẹ vẫn cần biết con đang dùng gì và theo dõi theo cách phù hợp. Câu “Con chỉ xem đúng cái mẹ chọn nhé” không đủ thay trách nhiệm của người lớn nếu thiết bị vẫn mở tự do sang nhiều nơi khác.

Một vài thỏa thuận cho cả người lớn sẽ dễ thuyết phục hơn nhiều lời nhắc con

Gia đình có thể chọn bữa ăn là khoảng không cầm thiết bị, hoặc giữ một đoạn trò chuyện trước giờ nghỉ mà không có điện thoại. Chọn ít điều, nói rõ và người lớn cùng làm sẽ giúp nếp sử dụng có chỗ đứng trong ngày.

Khi cần xử lý việc gấp, ba mẹ giải thích ngắn và quay lại sau khi xong. Không cần kể chi tiết công việc, nhưng con có thể hiểu đây là một ngoại lệ có mục đích, khác với việc người lớn liên tục lướt mà vẫn yêu cầu trẻ dừng.

Với ông bà hoặc người chăm sóc khác, cuộc trao đổi nên bắt đầu từ những lúc họ đang khó xoay xở. Cùng thống nhất nội dung, thời điểm và phương án khi bận sẽ hữu ích hơn lời trách rằng một người đã làm hỏng nỗ lực của cả nhà.

Thử thay đổi từ một buổi chờ cơm

Giả sử điện thoại thường được mở lúc chuẩn bị bữa tối. Những ngày đầu, ba mẹ chỉ cần để ý giờ bắt đầu, nội dung con xem và việc người lớn đang làm. Sau đó, chọn một thay đổi nhỏ như chuẩn bị sẵn video và bỏ phần tự phát.

Khi việc ấy đã ổn, gia đình xem có thể thay một số lần bằng hoạt động gần người chăm sóc không. Việc ghi nhận nhằm giúp người lớn sắp xếp, không trở thành bảng chấm con có ngoan hay không khi dùng công nghệ.

Cuối khoảng thử, hãy nhìn cả trải nghiệm của trẻ và sự thuận tiện của người chăm sóc. Nếu cách làm chỉ giữ được khi có hai người lớn, nhà mình cần phương án cho ngày một người bận. Đây là ví dụ để tham khảo, không phải lịch hay phác đồ phù hợp sẵn với mọi trẻ.

Chuẩn bị điểm dừng từ lúc bắt đầu

“Hết đoạn này mình cất máy rồi chuẩn bị việc tiếp theo” sẽ dễ hiểu hơn khi nội dung thực sự có điểm kết thúc và vừa thời gian đã dự tính. Một chuỗi kéo dài không rõ chỗ dừng dễ khiến cả con lẫn ba mẹ khó giữ lời hẹn.

Nếu việc kết thúc thường xuyên căng thẳng, gia đình xem lại cả buổi: con đã mệt chưa, video có liên tục gợi đoạn sau không, người lớn có đổi lời hứa nhiều lần không? Không phải khó khăn nào cũng nằm ở cách nói vào đúng phút tắt máy.

Những băn khoăn thường gặp

Con rất thích xem thì có nên gọi là nghiện điện thoại?

Không nên tự chẩn đoán hay dùng nhãn ấy để trách con. Gia đình mô tả hành vi và ảnh hưởng cụ thể. Khi khó khăn kéo dài, ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt hoặc khiến ba mẹ lo lắng, hãy tìm tư vấn chuyên môn.

Có ứng dụng kiểm soát rồi thì ba mẹ còn cần tham gia không?

Vẫn cần. Công cụ có thể hỗ trợ giới hạn và lựa chọn, nhưng không hiểu hết trải nghiệm của trẻ. Khi con gặp quảng cáo, điều khó hiểu hay nội dung gây lo, cuộc trò chuyện với người lớn vẫn rất quan trọng.

Lời kết: Một nếp nhỏ mà cả nhà cùng giữ được

Chuyện màn hình không nhất thiết phải bắt đầu bằng một cuộc giằng co giữa người lớn và trẻ. Nó có thể bắt đầu bằng việc ba mẹ chọn lại một đoạn xem, cùng cất điện thoại trong bữa ăn hoặc chuẩn bị một hoạt động cho khoảng chờ quen thuộc.

Nhà mình không cần giống một hình mẫu hoàn hảo. Chỉ cần nhìn thật vào sinh hoạt, chọn thay đổi vừa sức và cùng điều chỉnh. Khi màn hình có vị trí rõ hơn, những khoảng dành cho trò chuyện, chơi và nghỉ cũng có cơ hội được giữ lại.

Đọc thêm: Đọc sách và trò chuyện cùng con.

Cùng chuyên mục: Đồng hành cùng con.