Sinh hoạt chuyên môn mầm non: học từ một tình huống chơi của trẻ

Trong góc xây dựng, những khối gỗ đang được chuyền tay để làm mái nhà. Một bạn nhỏ mang thêm vật liệu đến, đứng bên cạnh một lúc rồi lặng lẽ chuyển sang góc khác. Cuộc chơi vẫn tiếp tục, lớp vẫn vui. Thế nhưng, với cô giáo, khoảnh khắc ấy có thể để lại một câu hỏi: vì sao bạn chưa tìm được chỗ trong nhóm?

Sinh hoạt chuyên môn mầm non có thể bắt đầu từ chính điều khiến cô băn khoăn trong lớp mỗi ngày. Không nhất thiết phải chờ một tiết dạy được chuẩn bị cầu kỳ. Một tình huống đủ rõ, một câu hỏi cùng quan tâm và một cách hỗ trợ có thể thử lại đã là điểm khởi đầu đáng quý.

Bắt đầu bằng câu hỏi về trẻ, để đồng nghiệp dễ cùng suy nghĩ

“Làm sao đổi mới phương pháp?” là mối quan tâm lớn, nhưng một buổi trao đổi sẽ dễ đi tới việc cụ thể hơn khi câu hỏi được thu nhỏ. Trẻ hiểu luật chơi bằng cách nào? Vì sao vật liệu này ít được dùng? Lúc nào một lời gợi của cô giúp nhóm tiếp tục?

Quan sát có trọng tâm và phản hồi gắn với mục tiêu là những phần được nối với nhau trong hướng dẫn đồng nghiệp dựa trên thực hành. Với sinh hoạt tổ, tinh thần ấy giúp mọi người cùng nhìn một vấn đề, thay vì mỗi người góp một nhận xét theo hướng riêng.

Ngay từ đầu, tổ trưởng cần làm rõ đây là dịp học hỏi cùng nhau, khác với hoạt động kiểm tra hay đánh giá nhân sự theo quy trình riêng. Cô mở lớp cho đồng nghiệp quan sát không phải để chứng minh mình có một buổi dạy hoàn hảo, mà để cả tổ hiểu thêm về việc học của trẻ.

Trước khi dự hoạt động, thống nhất điều cả tổ muốn tìm hiểu

Một đoạn chơi cũng có thể đem lại nhiều điều để bàn

Tổ có thể chọn lúc trẻ tìm nhóm, thương lượng vai hoặc xử lý công trình bị đổ. Khi câu hỏi chỉ nằm ở một thời điểm, không cần theo dõi cả buổi. Phạm vi vừa đủ giúp người dự có thời gian ghi rõ hành động và lời nói đáng chú ý.

Chẳng hạn, nếu cùng tìm hiểu cách hỗ trợ trẻ gia nhập góc xây dựng, người dự sẽ chú ý cách con đến gần nhóm, phản ứng của bạn và lúc cô tham gia. Những nhận xét về màu sắc trang trí có thể để sang dịp khác, vì chưa giúp trả lời câu hỏi đang đặt ra.

Chuẩn bị để quan sát, không chuẩn bị cho trẻ diễn đúng

Giáo viên chia sẻ mục tiêu, vật liệu và điều mình còn băn khoăn. Đồng nghiệp có thể góp ý nên nhìn vào đâu, nhưng không cần viết trước một kịch bản để các con làm đúng trong ngày dự giờ.

Nếu diễn biến khác dự tính, đó vẫn có thể là thông tin hữu ích. Cô tiếp tục điều chỉnh theo nhu cầu của lớp, không phải giữ nguyên kế hoạch để người dự dễ ghi chép. Sự an toàn và thoải mái của trẻ luôn được đặt trước nhu cầu thu thập minh chứng.

Khi quan sát, kể lại điều đã thấy trước khi gọi tên nguyên nhân

“Con đưa hai khối gỗ cho bạn, bạn chưa nhận; con đứng nhìn rồi rời nhóm” là ghi chép có thể cùng xem lại. Còn “Con thiếu kỹ năng giao tiếp” đã là một kết luận, trong khi tổ mới chỉ nhìn thấy một đoạn ngắn.

Người dự có thể ghi thời điểm tương đối, lời nói nghe được và điều thay đổi sau khi cô hỗ trợ. Những chỗ chưa nghe rõ cứ để là chưa rõ. Bản ghi trung thực, dù chưa đầy đủ, vẫn có ích hơn một diễn biến được điền thêm bằng suy đoán.

Ảnh hay video không phải cách duy nhất để lưu tình huống. Ghi chép ngắn, sơ đồ diễn biến hoặc sản phẩm trong lúc chơi cũng có thể giúp đồng nghiệp trao đổi. Nếu sử dụng hình ảnh, nhà trường thực hiện theo cách đã được chấp thuận và bảo vệ thông tin của trẻ.

Trong lúc dự, người lớn cũng cần giữ cho cuộc chơi được tự nhiên. Những câu hỏi muốn tìm hiểu thêm có thể trao đổi với giáo viên để chọn thời điểm phù hợp, thay vì nhiều người cùng chen vào hỏi khiến các con liên tục dừng lại.

Buổi trao đổi sẽ sâu hơn khi mọi người cùng đi từ điều đã xảy ra

Để người tổ chức kể trước

Cô giáo có thể mở đầu bằng mục tiêu ban đầu, lý do lựa chọn cách làm và đoạn nào chưa thuận lợi như mong đợi. Đây không phải một bản tự nhận khuyết điểm. Cô đang chia sẻ suy nghĩ nghề nghiệp để đồng nghiệp hiểu bối cảnh.

Sau đó, người dự bổ sung những gì liên quan đến câu hỏi chung. Khi hai người có góc nhìn khác nhau, tổ có thể xem họ theo dõi trẻ nào, ở thời điểm nào. Kinh nghiệm của mỗi người đều đáng nghe, nhưng kết luận vẫn cần dựa vào diễn biến cụ thể.

Giữ một khoảng cho những điều chưa biết

Một trẻ đứng ngoài nhóm có thể chưa biết mở lời, chưa thấy phần việc phù hợp hoặc thấy vật liệu đang được dùng hết. Mỗi cách lý giải là một khả năng để tìm hiểu, chưa phải nguyên nhân đã chắc chắn.

Tổ có thể hỏi thêm: ở góc khác con có tham gia thuận lợi không, trước đó con muốn làm gì? Một khoảnh khắc chưa đủ để nói về khả năng của trẻ trong mọi hoàn cảnh. Thừa nhận điều chưa biết giúp cuộc trao đổi tránh đi quá xa khỏi những gì đã quan sát.

Chọn một thay đổi nhỏ để còn nhìn thấy tác dụng

Thay cho kết luận “Cần tăng tương tác”, cả tổ có thể chọn một việc cụ thể: trước khi bắt đầu, nhóm cùng nói công trình cần những phần việc nào; khi có bạn muốn vào chơi, cô giúp bạn tìm cách đưa ý tưởng của mình.

Lần sau, giáo viên theo dõi xem cách mở lời ấy có tạo thêm cơ hội tham gia không. Các lớp không nhất thiết dùng cùng một câu nói, bởi mức độ tự thương lượng của trẻ có thể khác nhau. Điều cần giữ là mục đích hỗ trợ và cách nhìn lại kết quả.

Cùng theo một ví dụ ở góc xây dựng

Giả sử ở lần quan sát đầu, một bé mang gỗ đến nhưng các bạn đang mải làm mái nhà nên chưa đáp lại. Cô nhắc “Cho bạn chơi với nhé” rồi sang nhóm khác. Bạn nhỏ vẫn đứng bên cạnh, chưa biết mình sẽ làm gì.

Khi trao đổi, tổ chưa vội cho rằng nhóm cố tình không đón bạn. Các cô thử một hướng khác: hỏi ngôi nhà còn cần phần nào, rồi tạo cơ hội cho trẻ nói điều muốn làm. Lời mời lúc này gắn với cuộc chơi đang diễn ra, thay vì chỉ là yêu cầu để bạn đứng cùng nhóm.

Ở lần sau, có thể con bắt đầu làm hàng rào nhưng lại bỏ đi khá sớm. Cả tổ vẫn cần nhìn tiếp: phần việc ấy có đúng điều con muốn không, các bạn đã kết nối hàng rào với ngôi nhà chưa? Việc con cầm được vật liệu chưa đủ để kết luận cách hỗ trợ đã thành công.

Ví dụ này không phải câu chuyện của một trường cụ thể. Nó gợi cách đồng nghiệp cùng đặt câu hỏi, thử một thay đổi và bình tĩnh điều chỉnh tiếp khi những gì quan sát được chưa trả lời hết băn khoăn.

Sau buổi họp, giữ lại điều gì để lần sau còn nối tiếp?

Một bản lưu ngắn có thể ghi câu hỏi chung, diễn biến đáng chú ý, thay đổi sẽ thử và điều cần xem lại. Đồng nghiệp vắng buổi vẫn hiểu được vì sao tổ chọn cách ấy, chứ không chỉ đọc một dòng “Thống nhất tăng cường hoạt động nhóm”.

Điều kiện sử dụng cũng đáng ghi lại. Một cách làm phù hợp với nhóm ít trẻ và không gian rộng có thể cần sửa khi chuyển sang lớp khác. Kinh nghiệm càng nói rõ bối cảnh, người đọc càng dễ vận dụng thay vì làm theo nguyên xi.

Ở buổi sinh hoạt tiếp theo, tổ trưởng dành thời gian hỏi lại việc đã thử. Khi những điều bàn hôm trước được nối với lớp học hôm sau, buổi họp mới thực sự tiếp tục sống trong công việc của các cô.

Một vài băn khoăn khi tổ chức sinh hoạt chuyên môn

Có cần làm tiết minh họa thật cầu kỳ không?

Không cần. Một phần hoạt động thường ngày đã có thể phù hợp nếu câu hỏi và cách quan sát rõ ràng. Việc chuẩn bị nên phục vụ trẻ và điều tổ muốn tìm hiểu, không nhằm giấu đi khó khăn đang cần đồng nghiệp cùng tháo gỡ.

Có nên ghi tên trẻ trong tài liệu chia sẻ liên trường?

Thông tin thật chỉ sử dụng khi có căn cứ, mục đích và cách bảo vệ phù hợp. Với tài liệu chia sẻ rộng, nên bỏ những chi tiết nhận diện không cần thiết hoặc dùng tình huống giả định có ghi rõ. Sự riêng tư của trẻ cần được giữ ngay cả khi người lớn chia sẻ với ý tốt.

Lời kết: Để buổi sinh hoạt chuyên môn gần với lớp học hơn

Một bạn đứng ngoài cuộc chơi, một câu hỏi chưa được nghe hết, một lời gợi khiến nhóm bắt đầu trao đổi — những việc nhỏ ấy có thể đem đến nhiều chất liệu cho sự học hỏi của đồng nghiệp.

Khi các cô cùng nhìn, cùng hỏi và cùng thử lại, sinh hoạt chuyên môn không còn chỉ là dịp hoàn thành một biên bản. Nó trở thành khoảng thời gian để người làm nghề hiểu trẻ hơn và giúp nhau tìm được một cách hỗ trợ phù hợp hơn trong ngày đến lớp tiếp theo.

Đọc thêm: Nhận xét giúp cha mẹ thật sự hiểu con.

Cùng chuyên mục: Nhà trường & Giáo viên.