Trẻ tranh giành đồ chơi: dạy chờ lượt mà không ép nhường

Chiếc xe đỏ đang nằm giữa hai đôi tay nhỏ. Một bạn kéo về phía mình, bạn còn lại bật khóc. Người lớn muốn buổi chơi yên ngay, nên câu “Con nhường bạn đi” dễ được nói ra trước khi kịp nhìn xem ai đang chơi và chuyện vừa bắt đầu thế nào.

Nhường nhau là điều đẹp, nhưng trẻ cũng cần được hiểu vì sao, khi nào và bằng cách nào. Khi con tranh giành đồ chơi, ba mẹ có thể giúp các con giữ an toàn, nói mong muốn và tìm một cách chuyển lượt công bằng. Một buổi chơi bớt tiếng khóc là điều đáng mừng; một buổi chơi mà cả hai đều được lắng nghe còn đáng quý hơn.

Chờ lượt và chia sẻ là những điều trẻ đang học

Trẻ học chia sẻ qua thực hành, quan sát người lớn và được hướng dẫn, không chỉ từ lời nhắc phải biết nhường. Vì vậy, một lần giữ chặt đồ chơi chưa đủ để gọi con là ích kỷ. Đây có thể là lúc con còn cần giúp để nói “Con chưa chơi xong” hoặc hiểu rằng mình cũng sẽ có lượt.

Chia sẻ không có nghĩa ai đang dùng cũng phải giao ngay khi người khác muốn. Ngược lại, với đồ chung, người giữ chặt nhất không thể mặc nhiên được dùng mãi. Hai điều ấy cùng cần được người lớn giải thích.

Một nguyên tắc đã nói từ trước sẽ dễ giúp trẻ hơn quyết định thay đổi theo người khóc to hay vị khách đang có mặt. Ba mẹ không cần dùng nhiều lời; chỉ cần rõ cách buổi chơi sẽ diễn ra và giữ thỏa thuận ấy.

Trước khi bạn đến chơi, cùng con chọn đồ sẽ dùng chung

Con có thể cùng ba mẹ chọn vài món cho buổi chơi. Đồ riêng chưa sẵn sàng chia sẻ được cất trước ở chỗ phù hợp. Như vậy, trẻ được chuẩn bị, thay vì thấy mọi món đều bày ra rồi bất ngờ phải cho bạn dùng tất cả để tỏ ra hiếu khách.

Với đồ ở lớp hoặc khu chung, người lớn giới thiệu cách sử dụng và điểm chuyển lượt. Có thể là xong một vòng chạy xe hay hết một lượt ghép đơn giản, tùy hoạt động.

Không phải món nào cũng cần đồng hồ. Một công trình đang xây khác một chiếc xe chạy quanh đường đua. Điều quan trọng là cách kết thúc vừa với việc đang chơi và bạn chờ biết mình sẽ có cơ hội, không phải chờ một lời “lát nữa” không rõ nghĩa.

Khi hai đôi tay bắt đầu kéo cùng một món đồ

Trước tiên, giữ các con không làm đau nhau

Nếu có đánh, đẩy hoặc giằng gây nguy hiểm, ba mẹ ngăn lại bằng cách an toàn và nói ngắn: “Mẹ không để các con làm đau nhau”. Lúc hai trẻ còn đang kéo mạnh, một cuộc hỏi đáp dài chưa phải điều cần nhất.

Khi phải tạm giữ đồ để dừng nguy cơ, người lớn giải thích đó là để bảo vệ, không phải hình phạt mặc định cho mọi bất đồng. Sau khi tình huống dịu hơn, chuyện ai đang dùng và chuyển lượt thế nào vẫn cần được giúp giải quyết.

Nói điều đã thấy, không đoán con đang nghĩ gì

“Bạn đang cầm xe, con cũng muốn chơi nên hai bạn cùng kéo” giữ câu chuyện ở hành động cụ thể. Những lời như “Con cố tình bắt nạt em” hoặc “Bạn lúc nào cũng giành” dễ đi xa hơn điều người lớn thực sự biết.

Nếu không nhìn từ đầu, ba mẹ có thể nói mình chưa biết và nghe từng trẻ kể bằng câu ngắn. Con không cần làm một bản tường trình thật đầy đủ mới được giúp. Phần chưa rõ cứ được giữ là chưa rõ, thay vì chọn một phía vì đó là con mình.

Giúp lời muốn nói có chỗ xuất hiện

“Tớ muốn chơi khi bạn xong” hay “Tớ đang làm phần này” là những ý trẻ có thể tập diễn đạt. Không cần con đọc đúng từng chữ người lớn gợi; chỉ cần mong muốn được nói ra và người kia có cơ hội đáp lại.

Khi các con chưa tìm được cách, ba mẹ đưa lựa chọn vừa sức: cùng làm nếu đồ chơi phù hợp hoặc một bạn xong lượt rồi chuyển. Một lời gọi là lựa chọn chỉ thật sự có ý nghĩa khi không phải phương án nào cũng buộc cùng một trẻ rời cuộc chơi.

Để khoảng chờ không thành một lời hứa bị quên

Bạn chờ cần một điểm tựa rõ: đang đợi hết lượt nào và lúc đó người lớn sẽ giúp chuyển ra sao. Ba mẹ theo dõi để thỏa thuận không trôi mất khi cả nhà chuyển sang việc khác.

Trong lúc chờ, con có thể chọn đồ khác hoặc tham gia một vai có ý nghĩa nếu muốn. Đó là lời mời, không phải câu “Con đi chỗ khác đi” rồi không nhắc lại lượt đã hẹn.

Nếu trẻ đang dùng kéo dài mãi, người lớn công nhận con còn thích nhưng vẫn nhắc và hỗ trợ kết thúc. Tôn trọng cuộc chơi và giữ cơ hội cho bạn là hai việc đi cùng nhau, không cần chọn chỉ một phía.

Cùng nhìn một tình huống với chiếc xe cẩu

Giả sử một bạn đang dùng xe cẩu chuyển khối gỗ, bạn mới đến cũng muốn chơi. Ba mẹ có thể hỏi người đang chơi còn phần nào trong lượt này, rồi giúp hai bạn thống nhất một điểm chuyển cụ thể.

Bạn chờ có thể làm nơi đặt hàng nếu thích, nhưng không phải phục vụ bạn để đổi lấy quyền dùng xe. Khi hết lượt, người lớn nhắc và hỗ trợ giao. Sự tiếc nuối của con được nghe, còn thỏa thuận đã rõ vẫn được giữ.

Sau đó, hai bạn có thể muốn cùng chơi: một người lái, người kia chọn vị trí hàng rồi đổi. Cách này chỉ áp dụng khi cả hai đồng ý và món đồ phù hợp, không phải đồ nào cũng bắt buộc dùng chung một lúc.

Đây là ví dụ để hình dung cách hỗ trợ. Với trẻ còn nhỏ hoặc ít lời, ba mẹ làm mẫu nhiều hơn và giữ thỏa thuận đơn giản, không chờ con thương lượng dài như người lớn.

Khi con lấy đồ của bạn, cùng sửa lại việc vừa xảy ra

Ba mẹ có thể giúp trả món đồ hoặc khôi phục lượt bị gián đoạn. Khi tình huống đã yên, nói ngắn về cách hỏi ở lần sau. Con không cần đứng trước mọi người để nhận mình là trẻ hư mới được xem là đã sửa lỗi.

Lời xin lỗi có thể đi cùng một việc thực tế: trả lại xe, cùng dựng phần công trình bị đổ hoặc hỏi bạn cần gì. Đọc một câu cho xong rồi tiếp tục lấy đồ chưa giúp các con giải quyết điều đang vướng.

Nếu con bị lấy đồ, con cũng cần được giúp nói giới hạn và tìm người lớn. Giữ hòa khí không có nghĩa phải chịu đựng. Ba mẹ đồng thời không khuyến khích giật hoặc đánh lại, vì giữ an toàn vẫn là trách nhiệm của người lớn.

Người lớn cùng thống nhất, trẻ sẽ dễ nghe hơn

Trước buổi chơi, hai gia đình có thể trao đổi ngắn về đồ riêng, đồ chung và cách hỗ trợ khi bất đồng. Lúc sự việc xảy ra, một người nói chính thường giúp các con theo được hơn nhiều người cùng can thiệp, mỗi người bảo vệ một phía.

Những khác biệt trong cách dạy con có thể bàn riêng sau đó. Trước trẻ, người lớn giữ nguyên tắc không làm đau, không làm nhục và không biến buổi chơi thành cuộc tranh cãi. Cách ba mẹ trao đổi cũng là điều các con nhìn thấy trong lúc học chơi cùng nhau.

Những câu hỏi thường gặp

Anh chị lớn hơn có phải luôn nhường em không?

Không nên lấy tuổi làm lý do duy nhất. Anh chị vẫn có đồ riêng và lượt chơi cần được tôn trọng. Em nhỏ có thể cần người lớn hỗ trợ cách chờ nhiều hơn, nhưng việc giữ hòa thuận không vì thế đặt hết lên trẻ lớn.

Mua hai món giống nhau có hết tranh giành?

Đôi lúc có thể giảm một tình huống cụ thể, nhưng các con vẫn có thể cùng muốn đúng một món hoặc một vai. Gia đình cân nhắc nhu cầu thật; mua thêm đồ không thay được cơ hội tập nói, chờ và trao đổi.

Lời kết: Giúp con chơi cùng, không chỉ giúp buổi chơi yên

Có thể hôm nay con vẫn còn khóc khi phải chờ, hoặc cần ba mẹ nhắc lại thỏa thuận. Điều đó không khiến mọi cố gắng trở nên vô ích. Những tình huống nhỏ được xử lý rõ ràng là dịp để trẻ tiếp tục học cách ở trong cuộc chơi có người khác.

Công bằng không phải lúc nào cũng là nhường ngay. Đôi khi, đó là nghe con nói chưa chơi xong, giúp bạn biết khi nào đến lượt và giữ đúng lời hẹn. Trong sự hỗ trợ ấy, các con vừa được tôn trọng, vừa có thêm cơ hội học cách tôn trọng nhau.

Đọc thêm: Giữ giới hạn mà vẫn gần gũi với con.

Cùng chuyên mục: Đồng hành cùng con.